Giữa những nếp nhà sàn bình yên của bản Na Bè, xã Tương Dương, nhiều người dân Khơ Mú vẫn ngày ngày miệt mài với nghề đan lát truyền thống. Từ những cây tre, cây song, sợi mây quen thuộc của núi rừng, qua đôi bàn tay khéo léo của người nghệ nhân đã trở thành những sản phẩm tinh xảo như ghế mây, mâm mây, bế và nhiều vật dụng sinh hoạt khác.

Nghề đan lát không chỉ góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Khơ Mú mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định, giúp nhiều gia đình cải thiện đời sống ngay trên chính quê hương mình.

Ông Xeo Văn Nghệ tranh thủ thời gian nông nhàn để đan lát các sản phẩm thủ công truyền thống, tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình

Ngồi trước nhà, vừa trông cháu vừa thoăn thoắt đan từng nan mây, ông Xeo Văn Nghệ cho biết “Vào những ngày tranh thủ được thời gian, ông có thể hoàn thành khoảng hai chiếc ghế mây. Với giá bán khoảng 150 nghìn đồng mỗi chiếc, nghề đan lát mang lại cho gia đình nguồn thu nhập từ 3 đến 5 triệu đồng mỗi tháng, tùy theo thời gian làm và số lượng sản phẩm hoàn thành”

Với người dân vùng cao, khoản thu nhập này là nguồn hỗ trợ đáng kể cho cuộc sống gia đình, nhất là khi công việc có thể thực hiện ngay tại nhà, không ảnh hưởng đến việc chăm sóc con cháu hay công việc thường ngày.

Để tạo nên những sản phẩm đan lát bền đẹp, phải trải qua nhiều công đoạn từ chọn nguyên liệu, xử lý mây đến đan hoàn thiện. Trong ảnh: ông Ven Văn Phòng đang chuẩn bị nguyên liệu cho một sản phẩm mới

Không riêng gia đình ông Nghệ, nhiều hộ dân trong bản Na Bè cũng gắn bó với nghề đan lát từ nhiều năm nay.

Ông Ven Văn Phòng, người đã có 17 năm làm nghề, cho biết “Làm nghề này không quá vất vả, chỉ cần chịu khó một chút là được. Chúng tôi làm xong là có người đến tận nơi thu mua nên không phải mang đi bán. Dù không làm thường xuyên vì còn phải làm việc nhà, trông cháu nhưng mỗi tháng thu nhập cũng không dưới 4 triệu đồng”.

Điều khiến người dân nơi đây phấn khởi là các sản phẩm làm ra đều có đầu ra khá thuận lợi. Nhu cầu thị trường ngày càng tăng giúp nghề đan lát từng bước trở thành một nguồn sinh kế ổn định cho nhiều hộ gia đình.

Ông Moong Thảo Thay, một người dân trong bản, cho biết trước đây nghề đan lát chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình. Tuy nhiên, những năm gần đây, các sản phẩm truyền thống được nhiều người biết đến và tìm mua hơn.

“Trước đây chúng tôi đan lát để dùng trong gia đình là chính. Bây giờ có nhiều người đến đặt mua nên nghề này tạo thêm thu nhập cho bà con. Chúng tôi làm được đến đâu là bán được đến đó. Vừa có thêm thu nhập, vừa trông được cháu, lại vừa giữ được nghề truyền thống nên ai cũng thấy vui”.

Theo người dân địa phương, nghề đan lát phù hợp với điều kiện sinh hoạt ở vùng cao bởi không đòi hỏi vốn đầu tư lớn, nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên và có thể tận dụng thời gian nông nhàn để làm.

Ông Moong Thảo Thay, bản Na Bè, xã Tương Dương, đang hoàn thiện một sản phẩm đan lát truyền thống. Nghề đan lát không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Khơ Mú.

Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, nghề đan lát còn là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của đồng bào Khơ Mú. Những sản phẩm được tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo của người dân chứa đựng tri thức dân gian, kỹ thuật truyền thống và nét thẩm mỹ riêng của dân tộc.

Ông Lô Văn Nghệ, Bí thư bản Na Bè, cho biết “Hiện nay trong bản có gần 20 người thường xuyên làm nghề đan lát. Một con số khiêm tốn nhưng ổn định, phù hợp với điều kiện ở địa phương chúng tôi. Theo ông Nghệ, phần lớn những người làm nghề đều tranh thủ lúc ở nhà làm việc nhà, chăm sóc con cháu hoặc những khoảng thời gian nông nhàn. Chính vì vậy, nghề đan lát vừa giúp tăng thêm thu nhập, vừa phù hợp với điều kiện sinh hoạt của người dân.

“Chúng tôi đang tiếp tục vận động bà con, đặc biệt là thế hệ trẻ, tham gia học và làm nghề nhiều hơn. Các sản phẩm đan lát hiện nay khá dễ tiêu thụ. Đây không chỉ là cách để nâng cao thu nhập mà còn góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc Khơ Mú”. Ông Nghệ chia sẻ.

Bằng đôi bàn tay khéo léo, người dân Khơ Mú vẫn ngày ngày gìn giữ nghề đan lát truyền thống của dân tộc Khơ Mú, biến những vật liệu quen thuộc của núi rừng thành những sản phẩm hữu ích, góp phần nâng cao thu nhập và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống đang dần mai một, việc người dân bản Na Bè vẫn bền bỉ gắn bó với nghề đan lát cho thấy sức sống của những giá trị văn hóa lâu đời. Từ những sợi mây mộc mạc, người Khơ Mú không chỉ tạo nên những sản phẩm hữu ích mà còn đang gìn giữ một phần hồn cốt văn hóa dân tộc mình.

Nghề đan lát hôm nay không đơn thuần là kế sinh nhai, mà còn là chiếc cầu nối giữa truyền thống và hiện tại, góp phần giúp người dân vùng cao nâng cao đời sống, đồng thời giữ gìn những nét đẹp văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đình Tuân